Praktijkvoorbeeld: 'Onderzoek scholen brengt stagemarkt Stedendriehoek in beeld'

Respect vanuit de scholen voor de stageverleners: 'Je vraagt nogal wat van zo'n bedrijf'.

De  vmbo- en mbo-scholen in de regio Stedendriehoek (Zutphen, Deventer en Apeldoorn) werken nauw met elkaar samen. Bijvoorbeeld binnen de projecten 'Schoolverlaters Offensief Stedendriehoek' en 'Beroepskolom-Stedendriehoek'. Goede aansluiting van het vmbo op het mbo is in deze samenwerking één van de belangrijkste activiteiten. Daarnaast heeft het bestrijden van schooluitval een hoge prioriteit. Het ministerie van OCW (Onderwijs Cultuur en Wetenschappen) stelt de scholen ambitieuze doelen: schooluitval moet met 10% per jaar afnemen, resulterend in een totale vermindering van 40% in 2011.  

De samenwerkende scholen in de Stedendriehoek gaan deze uitdaging met enthousiasme aan binnen beide projecten. Rienk van der Werff is senior onderwijskundig adviseur bij ROC Aventus en programmacoördinator  'Beroepskolom-Stedendriehoek'. Er zijn verschillende maatregelen genomen, vertelt hij: 'Er is een project gestart dat leerlingen ondersteunt bij beroepskeuze en hen helpt onderwijs te kiezen dat bij hen past. In onderwijstermen noemen we dat proces 'LOB', loopbaanoriëntatie en –begeleiding.' Een ander project streeft naar het optimaliseren van de vraag naar en het aanbod van stageplaatsen in de regio. Dat laatste is een uitdaging in het huidige economische klimaat. Van der Werff merkt op: 'Bedrijven hebben soms onvoldoende werk voor het eigen personeel, dan wordt ook de spoeling dunner waar het stageplaatsen betreft. We merken dat veel leerbedrijven minder gemotiveerd zijn om leerwerkplaatsen (BBL-stages) aan te bieden.' 

Waardevolle individuele observaties en ervaringen ten spijt zijn de resultaten van de projecten pas goed meetbaar als de aanvangssituatie helder is. Van der Werff ging namens de  de samenwerkende scholen in de Stedendriehoek op zoek naar een onderzoeksbureau voor het uitvoeren van twee onderzoeksopdrachten:

• Breng de huidige regionale stagemarkt in kaart voor voortgezet onderwijs (vo) en middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Mede-opdrachtgever voor dit onderzoek is het SOS, Schoolverlaters Offensief Stedendriehoek, een samenwerkingsverband tussen de 8 gemeenten en het onderwijs in de regio Stedendriehoek.
• Onderzoek de huidige en gewenste praktijk van loopbaanoriëntatie en –begeleiding (LOB) in het VO en MBO binnen de Stedendriehoek.

'Onderwijsexpertise gecombineerd met arbeidsmarktkennis en onderzoeksvaardigheid'
Van der Werff vertelt: 'Wij wilden een onderzoeksbureau met expertise in het onderwijs. Ook verbinding met arbeidsmarkt en bedrijfsleven vonden we van belang. Om die reden heb ik de regiocoördinator van Colo benaderd. Die heeft namens de gezamenlijke kenniscentra Kenwerk ingeschakeld. Kenwerk heeft een eigen onderzoeksafdeling met expertise op het gebied van onderwijs enerzijds en arbeidsmarktbenadering anderzijds. Precies de combinatie die wij zochten.'

'Waardevolle combinatie van arbeidsmarktonderzoek en onderwijskundige kennis'
Projectleider Yvonne Hoogeveen werkt als adviseur bij Kenwerk en maakt deel uit van het team dat verantwoordelijk is voor ondermeer de jaarlijkse 'Rapportage Arbeidsmarkt- en Onderwijsinformatie' die Kenwerk publiceert. Over haar werk bij Kenwerk vertelt zij: 'Wij hebben een ambitieus team, vier mensen die zich toegewijd bezig houden met arbeidsmarktonderzoek, allemaal met een onderwijskundige insteek. Die kenniscombinatie is uniek. Naast de onderzoeken die we vanuit Kenwerk specifiek voor de Kenwerk-sectoren initiëren zijn we ook op projectbasis flexibel inzetbaar voor onderzoekwerk. Dat onderzoek hoeft zich niet tot de Kenwerk-sectoren te beperken, daarvan is dit sectoroverstijgende onderzoek binnen de Stedendriehoek een goed voorbeeld.'

Yvonne vertelt: 'In overleg met het projectteam besloten we te starten met een 'quick-scan', een kort indicatief onderzoek naar de praktijk van het vinden van stage- en leerwerkplaatsen.' Daaruit moesten de volgende resultaten komen: 

• Inzicht in de huidige praktijk van het vinden van een stageplaats en/of leerwerktraject.
• Inzicht in de wensen en behoeften bij het zoekproces naar een stageplaats of leerwerktraject.
• Aanbevelingen om het proces van het vinden van een stageplaats of leerwerktraject te optimaliseren.

'Totaalbeeld door kwalitatief en kwantitatief onderzoek'
Over de aanpak van het onderzoek vertelt Yvonne: 'Aan de hand van de gesprekken met ROC Aventus, Colo en Kenniscentrum Kenteq en via deskresearch hebben wij vragenlijsten opgesteld voor een schriftelijk kwalitatief onderzoek naar de ervaringen. De expertise van Kenteq hebben we ingezet omdat dit kenniscentrum sectoren bedient van een hele andere aard dan de Kenwerk-sectoren. Dat was nodig vanwege de sectoroverstijgende opdracht. Adreslijsten zijn door ons opgesteld op basis van informatie van ROC Aventus en regioadviseurs van diverse kenniscentra.'

Rienk van der Werff vult aan: 'Opleidingsadviseurs van alle vo en mbo-scholen – totaal zo'n 130 adressen - uit de Stedendriehoek zijn benaderd om via dit onderzoek hun ervaringen met ons te delen. We vroegen hen hun mening over stage-organisatie, vernieuwende stagevormen, overschotten en tekorten. De respons viel ons eerlijk gezegd wat tegen, die was relatief laag, met name onder de vo-scholen. Maar we vroegen dan ook veel van de respondenten.'

'Beschikbaarheid van stageplaatsen wordt in het vmbo anders ervaren dan in het mbo'.
In december 2009 presenteerde Yvonne namens het Kenwerk-team het onderzoeksrapport van de quick scan, met daarin een samenvatting van de analyse, conclusies en aanbevelingen. Zij vertelt: 'We signaleerden een aantal opvallende verschijnselen. De kwantitatieve gegevens over stages die we opvroegen worden door veel scholen niet of onvoldoende geregistreerd en konden dus vaak niet aangeleverd worden voor het onderzoek. Inzicht in aantallen leerlingen per stagevorm hebben we daarom niet kunnen realiseren. Verder bleken de meningen over het evenwicht tussen vraag en aanbod van stage- en leerwerkplaatsen sterk uiteen te lopen: 50% van de respondenten ervaart tekorten, de andere 50% vindt vraag en aanbod in balans. Ook werden hier en daar zelfs 'overschotten' gerapporteerd.' De tekorten aan plaatsen zijn niet alleen te wijten aan economische teruggang. In het vmbo gelden daarnaast ook leeftijd en opleidingsniveau van de leerlingen als belemmering, in het mbo speelt de begeleidingscapaciteit bij bedrijven mee. 

'Verrassingen? Nee, die zaten er niet echt tussen'. Rienk van der Werff verklaart: 'De uitslagen van het onderzoek komen grotendeels overeen met de 'geluiden' die het projectteam ook hoort in het werkveld. Verschillen van mening zijn er inderdaad, dat komt ook doordat de aanpak verschilt tussen vo en mbo.' De verantwoordelijkheid voor het vinden van stage- en leerwerkplekken ligt binnen de vmbo's bijvoorbeeld bij de stagecoördinatoren, terwijl mbo-leerlingen zelf meer zelfstandigheid aan de dag leggen en zelfstandig of deels verantwoordelijk zijn voor het werven van hun stage- of leerwerkplek. Dat blijkt ook uit de middelen die de scholen de leerlingen beschikbaar stellen: vmbo-ers worden intensiever individueel begeleid vanuit school dan mbo-ers. 

'Rode draad is dat gemeenten onvoldoende zichtbaar zijn, ze zouden overleg tussen onderwijs en bedrijfsleven moeten faciliteren'

Yvonne voegt nog toe: 'Scholen bleken heel initiatiefrijk te zijn bij het vinden van stage- en leerwerkplaatsen. Ze organiseren informatiebijeenkomsten voor leerlingen, bedrijfspresentaties, excursies, gastlessen en initiëren overleg met het bedrijfsleven. Opvallend is dat de gemeenten in dit proces nog nauwelijks zichtbaar zijn. Veel respondenten gaven dat aan als verbeterpunt.'  

Deelnemers aan het onderzoek werd bijvoorbeeld gevraagd na te denken over mogelijke innovatie voor het aanbod van stage- en leerwerkplaatsen. Suggesties zijn ondermeer:

• Intensiveren van het overleg tussen onderwijs en bedrijfsleven
• Gemeente zou faciliterende rol moeten hebben
• Gemeente  zou zelf stageplaatsen moeten aanbieden en het netwerk moeten aansporen

De presentatie van de onderzoeksresultaten werd besloten met een opsomming van opvallende wensen van de respondenten. 

• Het inrichten van één aanmeldpunt voor stages en vacatures voor bedrijven.
• Het aanstellen van een accountmanager op school die bedrijven benadert.
• Verplichtstelling voor bedrijven om leerlingen op te leiden.
• Zekerstellen dat scholen alleen opleidingen aanbieden waarvoor voldoende arbeidsmarktperspectief is.

'Stagelandschap Stedendriehoek is nu helder in beeld gebracht'
Rienk van der Werff reageert: 'Dit zijn zinvolle suggesties die we zondermeer in de teams verder zullen bediscussiëren en onderzoeken. Het onderzoek is een goede nu-meting van de situatie en heeft ons een helder overzicht van stages opgeleverd'. Aan de hand van de resultaten van de 'quick-scan' kan het projectteam zelfstandig of onder begeleiding van Kenwerk op specifieke onderdelen aan de slag met de verdieping van de resultaten.

Van der Werff geeft aan: 'Het onderzoeksrapport doet aanbevelingen voor vervolgstappen, zoals een vervolgonderzoek naar het aantal stagiairs per niveau per sector, het nemen van actie op het tekort aan stageplaatsen, het betrekken van gemeenten, het promoten van gebruik van de Colo-stagesite Stagemarkt.nl. Die suggesties nemen we ter harte.' Over de rol van Kenwerk merkt hij op: 'De samenwerking is prettig verlopen, we hebben een prima werkbaar resultaat. We overwegen zeker om waar nodig Kenwerk te betrekken als verdieping van de onderzoeksresultaten wenselijk blijkt.'  

'Sectoroverstijgend onderzoeksproject naar LOB inmiddels in uitvoering'
Kenwerk is inmiddels gestart met een tweede onderzoek binnen de Stedendriehoek. Dit onderzoek naar de huidige en gewenste praktijk van loopbaanoriëntatie en –begeleiding (LOB) in het vo en mbo binnen de Stedendriehoek wordt uitgevoerd om regionaal beleid te kunnen ontwikkelen voor het optimaliseren van dit proces en ter bevordering van de doorlopende lijn van vmbo naar mbo. Ook in dit project is Yvonne Hoogeveen vanuit Kenwerk projectleider. Ze legt uit: 'We willen met dit onderzoek inzicht verschaffen in de huidige praktijk van loopbaanoriëntatie en –begeleiding en in de wensen en behoeften van de scholen daaromtrent. Uiteraard zullen we aanbevelingen doen om de loopbaanoriëntatie en –begeleiding te optimaliseren.'

'Inspirerend om te zien hoe betrokken en gepassioneerd decanen over hun leerlingen praten'
De aanpak van dit tweede onderzoek verschilt van die van de quick scan. Yvonne: 'Na het uitvoeren van deskresearch zijn we dit onderzoek gestart met een groepsgewijze aanpak. We organiseren 'expertmeetings' voor decanen, brengen hen met elkaar in contact en gaan in gesprek over hun dagelijkse praktijk. Zelf zijn ze daarover erg enthousiast, je ziet de uitwisseling van informatie als vanzelf ontstaan.' Er zijn drie expertmeetings gehouden, dat was nodig in verband met de diversiteit van de onderwijsachtergronden. Er is een expertmeeting geweest voor decanen en mentoren uit het vmbo, een expertmeeting voor mentoren en decanen uit havo/vwo en een voor medewerkers van alle sectoren uit het mbo die betrokken zijn bij de LOB-activiteiten.

Hoewel het onderzoek nog in volle gang is, is Yvonne nu al erg enthousiast. 'De expertmeetings hebben in december 2009 plaatsgevonden. Het is voor mij als onderzoeker echt een enorm voordeel om echt met de betrokken decanen in gesprek te gaan, achtergrondinformatie te krijgen uit eerste hand. Persoonlijk vind ik het daarnaast heel inspirerend om te zien hoezeer decanen begaan zijn met hun leerlingen'.

Interesse?
Wilt u meer weten over de maatwerkdiensten van Kenwerk voor uw bedrijf of instelling? Neem dan eens vrijblijvend contact op met uw Kenwerk-adviseur.

Wie is wie?

Colo
Colo is de vereniging van 17 samenwerkende kenniscentra Voor meer dan 40 branches verenigen zij bedrijfsleven, arbeidsmarkt en beroepsonderwijs. Kenniscentra werken landelijk en regionaal als strategische partners voor ministeries, gemeenten, sociale partners en beroepsonderwijs. 

ROC Aventus (mbo)
ROC Aventus is het regionale opleidingencentrum in de Stedendriekhoek Apeldoorn, Deventer en Zutphen. ROC Aventus biedt beroepsonderwijs, educatie voor volwassenen en bedrijfsopleidingen. Met ruim tweehonderd beroepsopleidingen en ruim 1.200 medewerkers is ROC Aventus de grootste onderwijsaanbieder in de Stedendriehoek.

Beroepskolom-stedendriehoek.nl
De  vmbo- en mbo-scholen  in de regio Stedendriehoek werken samen in het project Beroepskolom-Stedendriehoek. Goede aansluiting van het vmbo op het mbo is in deze samenwerking één van de belangrijkste activiteiten. Daarnaast heeft het bestrijden van schooluitval een hoge prioriteit. De OverStap is hiervoor het traject dat door het 'Onderwijs' samen met 'Leerplicht' ingezet wordt.  Met de OverStap wordt voorkomen dat leerlingen die het vmbo verlaten na de zomervakantie niet meer naar school gaan. Lees meer over de activiteiten van de Beroepskolom-Stedendriehoek op deze website.  

Schoolverlaters Offensief Stedendriehoek
In de regio Stedendriehoek werkt een groot aantal organisaties intensief samen om voortijdig schoolverlaten terug te dringen. Het gaat onder meer om acht gemeenten, het voortgezet onderwijs, mbo-scholen, Bureau Jeugdzorg, diverse zorginstellingen, het UWV Werkbedrijf en de Kamer van Koophandel. De gemeenten die meedoen zijn Apeldoorn, Brummen, Epe, Deventer, Lochem, Olst-Wijhe, Voorst en Zutphen.

Kenteq
Kenteq is het kenniscentrum voor technisch vakmanschap. Ze ontwikkelt en vertaalt kennis en draagt die over aan haar klanten in de techniek. De insteek die Kenteq kiest is die van de loopbaan van vakmensen in de metaal, elektro- en installatietechniek.