Praktijkvoorbeeld: 'Talentencampus Oss brengt onderwijs, (top)sport en bedrijfsleven samen in strijd tegen schooluitval'

'Uitval terugdringen door innovatieve aansluiting vmbo-mbo'

Arbeidsmarktimperfecties bedreigen de economische dynamiek in Noordoostbrabant. Het sterk industriële karakter van de streek groeit steeds meer naar een 'diensteneconomie'. De beroepsbevolking groeit er de komende jaren niet of nauwelijks door 'vergrijzing' en 'ontgroening', terwijl het aantal vacatures voor hoger opgeleide werknemers door het steeds kennisintensievere werk zal toenemen. Het onderwijs staat nu voor de uitdaging het benodigd aantal leerlingen en studenten klaar te stomen voor de beschikbare banen. Een flinke klus in een streek  waar veel voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie de arbeidsmarkt betreden.

Binnen het nieuwbouwproject 'Talentencampus Oss' slaan de Osse onderwijsinstellingen Het Hooghuis (vmbo) en ROC De Leijgraaf (mbo) de handen ineen. Niet alleen met de gemeente Oss en het bedrijfsleven, maar ook met betaald voetbalorganisatie FC Oss en SV TOP Oss (amateurvoetbal-vereniging). Samen realiseren ze een uniek concept voor werken en leren in Oss. Het prestigieuze project herbergt straks niet alleen een voetbalstadion, maar ook de beide scholen en een keur aan (leer)bedrijven. Zo gaat Talentencampus Oss de plek worden waar de jeugd uit Oss en omstreken in een inspirerende, uitdagende en sportieve werkomgeving leert, werkervaring opdoet en zich voorbereid op een maatschappelijke carrière dicht bij huis.

De vijf participerende partijen hebben naast deze collectieve belangen uiteraard ook hun eigen belangen. Zo zoekt Het Hooghuis al langere tijd een geschikte nieuwe plek voor de locatie Oss-centrum. Het roc zoekt versterking van de praktijkmogelijkheden voor mbo-leerlingen. De gemeente Oss wil meer naschoolse opvang en een betere doorstroming van school richting arbeidsmarkt. FC Oss streeft naar een positieve balans tussen inkomsten en uitgaven. En SV TOP Oss is toe aan vernieuwing van de trainingsvelden en accommodaties. Voldoende redenen voor deze partijen om de koppen bij elkaar te steken en het initiatief te nemen om dit ambitieuze project in de steigers te zetten.

HPBO-project 'Talentencampus Oss: verbinden van onderwijs, (top)sport en bedrijfsleven voorkomt uitvallers'.
Op initiatief van de beide scholen is financiering gerealiseerd (via HPBO) voor een project om de samenwerking niet alleen fysiek maar ook onderwijsinhoudelijk te realiseren. Projectleider is Titus Burgers van Het Hooghuis. Hij licht toe: 'We willen binnen Talentencampus Oss integrale doorlopende leertrajecten vmbo-mbo realiseren voor de sectoren horeca en recreatie. Met ingang van het schooljaar 2010-2011 geeft dat jaarlijks 1.000 leerlingen en studenten van Het Hooghuis Lyceum (650 leerlingen) en ROC De Leijgraaf (350 studenten) de kans om onder één dak die vmbo-mbo leertrajecten te doorlopen. Ze kunnen er levensecht leren leren en leren werken. En ze zijn ervan verzekerd dat het tijdens de schooltijd geleerde optimaal aansluit bij toekomstige beroepspraktijk. 'Verbindend leren' noemen we dat in onderwijstermen.'

Enthousiast vertelt hij verder: 'Talentencampus Oss gaat echt leuke, aansprekende mogelijkheden voor praktijkleren opleveren, voor beroepen variërend van gastvrouw en steward tot ober, kok en barkeeper. Vmbo-ers hebben vaak moeite met beroepskeuze, we helpen ze hiermee in de praktijk, schetsen een duidelijk beroepsbeeld, motiveren ze voor een vak. Dat stimuleert hen de juiste keuze beroepskeuze te maken.' 

'Competentiegericht leren dat is leren waar je goed in bent'
Vernieuwende ideeën voor het inhoudelijk vormgeven van het nieuwe onderwijsconcept zijn er genoeg. Burgers vertelt: 'Talentenwerk bijvoorbeeld! Zo noemen we de nieuwe vorm van competentiegericht leren binnen ROC de Leijgraaf en Het Hooghuis. Het combineert de activiteiten van bedrijven en verenigingen met eigentijdse en aansprekende vormen van onderwijs.'

• In Talentenwerk werken onderwijs, bedrijven en verenigingen al intensief samen. Zo krijgen jongeren in het vmbo-mbo alle kansen om leren en werken te combineren. Dat is veel leuker dan de hele dag in de schoolbanken! Bovendien voorkomt het dat leerlingen die wat minder goed kunnen leren voortijdig afhaken en de school verlaten.
• Ook voor bedrijven en verenigingen is de samenwerking prettig. Zij leiden hun eigen werknemers van de toekomst op. Vele Osse bedrijven en verenigingen doen al mee aan Talentenwerk. Nu nog op hun eigen locatie. De Talentencampus Oss wordt straks dé plek waar leren en werken gecombineerd gaat worden.

Voor het onderwijskundig-didactisch vormgeven van de nieuwe manier van leren en voor het optimaal betrekken van kwalitatief goede leerbedrijven bij het praktijkleren krijgt het projectteam op verschillende onderdelen hulp van Kenwerk. Een team van Kenwerk-adviseurs treedt daarbij aan. Gerard Strikker, adviseur van Kenwerk, is de coördinator. Hij vertelt: 'Kenwerk vervult ook in Noordoost Brabant zijn reguliere brugfunctie tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Als regioadviseur in Noordoost Brabant heb ik vanuit die rol al jarenlang regelmatig contact met beide scholen.' Titus Burgers vult aan: 'We zijn bijna vanzelfsprekend met Gerard Strikker in gesprek geraakt over de uitdagingen rondom de onderwijsvernieuwingen voor de Talentencampus Oss. Kenwerk is voor ons een vanzelfsprekende partner.'

Kenwerk is in het traject verantwoordelijk voor:

• Het leveren van expertise op het gebied van leren in de praktijk, mbo-kwalificatiedossiers en mbo-examinering.
• Het organiseren van workshops – inclusief voorbereiden, uitvoeren en uitwerken van de resultaten – die de instrumenten voor beoordeling en examinering, doorlopende leerlijnen vmbo-mbo en heb BPV handboek 'Praktijkleren' gaan opleveren.

Deze Kenwerk-expertise gaat bijdragen aan twee voorname doelstellingen van het project:

• Integrale doorlopende leertrajecten vmbo-mbo horeca en een vergaande samenwerking tussen beroepspraktijk en onderwijs in de omgeving van Oss.
  • Competentiegerichte en op het mbo afgestemde vmbo-beoordelings- en exameninstrumenten inclusief handboek voor de beoordelaar.
  • Competentiegericht en op het mbo (kwalificatiedossier) afgestemd vmbo-onderwijsconcept en doorlopende leerlijnen.
• Een competentiegericht en op het mbo gericht vmbo-beroepspraktijkvormingsmodel inclusief 'buddybegeleidingssysteem'.

'Rolmodel in een nieuw jasje: de mbo-er als buddy voor de vmbo-er.'
Dat 'buddybegeleidingssysteem', daarover vertelt Titus Burgers vol vuur. 'Buddyleren noemen we het. Vmbo-leerlingen leerjaar 3 en 4 krijgen in dat concept tijdens hun stage in het leerbedrijf begeleiding van een mbo-leerling niveau 4. Kenmerkend is dat de stage voor de vmbo-er minder 'oriënterend' en vrijblijvend van aard is dan voorheen, meer gestructureerd en beroepsvoorbereidend.'

Het mes snijdt aan alle kanten met dit concept. De vmbo-er heeft een mbo-leerling als rolmodel, veel laagdrempeliger dan een leermeester. Hij krijgt al op jonge leeftijd een goed inhoudelijk beeld van het beroep, wordt bevestigd in zijn keuze en kan uiteindelijk op het mbo instromen in de voor hem juiste richting. Niet alle ervaringen zijn natuurlijk meteen positief, weet Burgers: 'Er zijn ook jongeren die juist naar een andere richting besluiten over te stappen. Ook dat effect is gunstig. Die overstap kunnen ze dan al op jonge leeftijd maken, daarmee voorkomen we uiteindelijk ook uitval.' Burgers merkt op: 'De leermeesters in de leerbedrijven ervaren veel profijt van het buddysysteem: het begeleiden van de leerling vergt minder tijd, ze kunnen zich veel meer op het vakinhoudelijke richten, de mbo-er begeleidt de meer praktische zaken, spelenderwijs oefent hij zijn leidinggevende competenties. Al met al zijn de reacties tot nu toe erg positief.'  

'Fantastisch om te zien hoe leerlingen plezier in een beroep kunnen vinden. Jongeren met sociaal emotionele problemen heb ik zien veranderen, die hebben anders in het leven leren staan hierdoor'.

Het buddyleren is nu ongeveer een jaar in de praktijk getest in zo'n 20 leerbedrijven. De leerkrachten in met name de horeca zijn enorm actief en enthousiast: ze ervaren groei en vooruitgang bij hun leerlingen. Gedurende 2010 wordt met behulp van Kenwerk het systeem geformaliseerd en ingebed in de onderwijsorganisaties en bedrijven. Over de rol van Kenwerk wil Titus graag nog wat kwijt: 'Kenwerk is echt een partner in het borgen van het proces. Met enthousiasme alleen komen we er niet, onze roosters en programma's moeten erop afgestemd worden.'

'Warme overdracht versoepelt verbinding tussen vmbo en mbo'
Gerard Strikker kan zich goed voorstellen voor welke uitdagingen de Osse scholen staan. 'Om die doorlopende leerlijnen te realiseren die Talentencampus Oss wil gaan aanbieden is een 'warme' overdracht nodig van vmbo naar mbo. Om dat voor elkaar te krijgen moeten bijvoorbeeld niet alleen directies van scholen maar ook de docenten op de werkvloer elkaar kennen, contact met elkaar hebben. Ze moeten kennis van elkaars werkzaamheden hebben, knelpunten kennen en uitwisselen. Echte samenwerking moet er zijn.' 

'Zelfstandigheid en verkeerd beroepsbeeld belangrijk struikelblok'
Kenwerk-adviseur Michelle Buitenhuis is onderwijskundige. Zij verzorgde in november 2009 de eerste workshops voor docenten van Het Hooghuis en De Leijgraaf. Zij vertelt: 'Op basis van verschillende werkvormen hebben we onderzocht waar overlap is of waar juist hiaten zijn in de doorstroom van vmbo naar mbo. Er blijken vooral hiaten te zijn in het verschil in onderwijsrichting en in de houding die van leerlingen op het mbo wordt verlangd. De deelnemende docenten benoemden beroepsbeeld, studiehouding, motivatie, verantwoordelijkheid en zelfstandigheid als belangrijke valkuilen voor leerlingen. Het voornaamste struikelblok voor leerlingen die doorstromen van vmbo naar mbo wordt gevormd door een verkeerd of niet compleet beroepsbeeld'. Een tweede belemmering is het verschil in zorg en begeleiding: op het mbo moeten leerlingen zelfstandig en projectmatig kunnen werken, niet iedere vmbo-er blijkt hiertoe in staat.

'Verbindingen realiseren, dat maakt dit project!'
Burgers vat samen: 'De workshops zijn heel positief ontvangen. De rol van Kenwerk werd erg gewaardeerd: er werd helder en pragmatisch ingehaakt op de discussiepunten. De deelnemers waren ook erg gemotiveerd: de vmbo-docenten hebben hun zinnen gezet op imago-verbetering, de mbo-leerkrachten willen beter voorbereide leerlingen binnen krijgen. De docenten kennen elkaar nu, hebben meer begrip en waardering voor elkaar, er zijn vriendschappen ontstaan. Dat zal ontegenzeggelijk synergie geven en bijdragen aan de relaties met bedrijven voor het buitenschools leren.'

Inspiratie te over voor 2010
'Mijlpalen voor 2010? Workshops examinering, opening van Stagebureau Talentenwerk, de oplevering van het nieuwe gebouw.' Vol enthousiasme somt Titus Burgers de ontwikkelingen voor 2010 op. 'Met André van Voorst van Kenwerk gaan docententeams aan de slag in ontwikkelworkshops voor beoordeling en examinering. Verder opent in januari 2010 ons stagebureau, Talentenwerk. Dit is een stagebureau voor alle beroepsgerichte afdelingen, professioneel bemand door drie mensen uit het uitzendwezen. Zo heeft de school dus één professioneel loket voor het bedrijfsleven en de deelnemende scholen/locaties van Het Hooghuis. Met regioadviseur Toine de Goede van Kenwerk gaan we ook nog aan de slag met het formaliseren van het proces van beroepspraktijkvorming.  En begin maart openen we ons nieuwe gebouw.'

Interesse?
Over de onderwijsontwikkelingen en ervaringen binnen Talentencampus Oss zullen we u via Kenwerk.nl ook in 2010 blijven informeren. Wilt u weten wat Kenwerk voor uw onderwijsinstelling kan betekenen? Neem dan gerust eens contact op met uw Kenwerk-adviseur.

Wie is wie? 

Titus Burgers werkt al 15 jaar voor Het Hooghuis. Aanvankelijk als wiskundeleraar, nu als teamleider projectbureau met dit mooie project rondom Talentencampus Oss als zijn verantwoordelijkheid. Zijn verschillende functies geven hem nu echt een voorsprong, vindt hij. 'Ik weet uit ervaring wat een leerling bezig houdt, snap hem. Daardoor kan ik in mijn projecten goed anticiperen, problemen voor zijn, meedenken met altijd het belang van die leerling centraal.'

Gerard Strikker is adviseur bij Kenwerk. Hij coördineert de inzet van de Kenwerk-experts in het Osse project, zorgt voor verbinding tussen de partijen. Zijn enthousiasme voor het project is onmiskenbaar: 'Het is een sterk concept. De drie poten arbeidsmarkt, beoordeling en examinering en beroepspraktijkvorming aanpakken en op elkaar afstemmen, dat is een sterke combinatie. Die verbinding realiseren, dat maakt dit project een prachtige uitdaging voor Kenwerk.'

Het Hooghuis (vmbo)
Het Hooghuis profileert zich als een middelbare school met sterke vernieuwingsdrang. Waarbij overigens het vernieuwen altijd ten dienste staat van het ontwikkelen van onderwijsconcepten ter ondersteuning en stimulering van jongeren in bijzondere posities. De school kenmerkt zich door het sociale karakter met een sterke oriëntatie op ontwikkelings- en competentiegericht leren. Er is veel aandacht voor vakmanschap. De school heeft een bijzondere relatie met kunst, cultuur en sport.

ROC de Leijgraaf (mbo)
ROC de Leijgraaf is een moderne kennisonderneming voor Noordoost Brabant. Jongeren en volwassenen kunnen er op ieder moment in hun leven terecht voor een praktijkgerichte mbo-opleiding, deeltijd havo en vmbo-t. Het Loopbaancentrum van het ROC helpt bij (re)integratie en inburgering. Voor bedrijven en instellingen verzorgt De Leijgraaf trainingen en daarnaast trajecten voor innovatie en strategievorming. De Leijgraaf heeft vestigingen in Oss, Veghel, Uden, Cuijk, Boxmeer en Mill en is daarmee voor iedereen dichtbij. In de periode 2002-2004 is het aantal cursisten beroepsonderwijs met 27% gestegen. ROC de Leijgraaf heeft nu ongeveer 9.000 studenten. Zo’n 750 personeelleden doen al het mogelijke om de ambities van het ROC waar te maken.

Gemeente Oss
De gemeentelijke organisatie kenmerkt zich door de toenemende aandacht voor samenwerking met onderwijs, bedrijfsleven, organisaties, verenigingen en burgers. Het convenant dat gemeente en ondernemersverenigingen met elkaar hebben gesloten, is uniek in Nederland. De gemeentelijke organisatie richt het vizier in toenemende mate op de buitenwereld. Van behoudend en gematigd schuift men steeds meer op naar ondersteunend initiërend. In toenemende mate gaat men met trots staan voor het vele moois dat in Oss voorhanden is.

FC Oss en sv TOP Oss
FC Oss is met de stadionactiviteiten uiteraard een grote publiekstrekker. Sport is in zijn algemeenheid stimulerend, enthousiasmerend. Is van alle tijden, van alle generaties zonder onderscheid naar personen. Sport appelleert aan het collectieve gevoel van trots. Sport is vooral beleving, emotie.

De combinatie van sport en school is vooral erg aantrekkelijk voor leerlingen die minder presteren op het cognitieve vlak. In een sport kunnen zij presteren en zich laten gelden. Presteren levert aanzien en waardering op en fungeert als een belangrijke stimulans voor zelfvertrouwen en zelfontplooiing.