Praktijkvoorbeeld: ‘Turkse leerbedrijven nu zélf ambassadeur voor kwalificatiestructuur’

‘Inspirerende samenwerking tussen beroepsonderwijs en (leer-)bedrijven’

Turkije bereidt zich voor op toetreding tot de Europese Unie. Op het gebied van onderwijs wordt hard gewerkt aan eenduidige kwaliteit en transparantie van beroepsopleidingen en aan aansluiting van die opleidingen op de arbeidsmarkt. Kenmerkend voor het Turkse beroepsonderwijs is de informele wijze waarop vorm wordt gegeven aan praktijkleren en onderwijsstructuren. (Leer-)bedrijven en scholen stemmen dit naar eigen inzicht onderling af. Een eenduidige en formele kwalificatiestructuur ontbreekt en moet ontwikkeld worden om korte metten te maken met de verwarrende diversiteit aan programma’s, methoden en technieken.  

'Focus Turkije op heldere beroepskwalificaties'
In 2006 werd daarom de ‘Vocational Qualification Authority’ (VQA) bij wet benoemd tot coördinerende en regelgevende organisatie in Turkije. De VQA speelt een hoofdrol bij het creëren en vaststellen van nationale beroepskwalificaties en –standaarden. 

De VQA zocht in 2008 contact met Nederland om te leren van de Nederlandse praktijkervaringen. Hun voornaamste vragen:

• Hoe heeft Nederland de kwalificatiestructuur vormgegeven?
• Hoe is de samenwerking met sociale partners gerealiseerd en vormgegeven. 
• Hoe werkt dat via de Kenniscentra?

Programma 'Introducing the Structure and Experiences of Colo and its Members to VQA'
In antwoord hierop ontwikkelde Colo in opdracht van het ministerie van Economische zaken en de EVD een programma waarin deze vragen centraal stonden. Dit resulteerde ondermeer in twee studiebezoeken aan Nederland door Turkse delegaties en een eindconferentie in Ankara. De deelnemers bestonden uit beleidsmedewerkers van de VQA en vertegenwoordigers van Turkse sociale partners, onderwijs en bedrijfsleven uit de sectoren toerisme, voedselindustrie en de automobielbranche.  

'Inzoomen op vraag uit de Turkse arbeidsmarkt'
Op verzoek van de VQA richtte het programma zich specifiek op de sectoren horeca en voedseltechnologie. Door het aantrekkende toerisme vraagt de arbeidsmarkt in deze sectoren steeds meer aandacht van het Turkse onderwijs. Colo, de Nederlandse vereniging van 17 samenwerkende kenniscentra, betrok vanzelfsprekend de voor die sectoren verantwoordelijke kenniscentra Kenwerk (horeca) en Aequor (voedsel) bij het inhoudelijke programma. 

Vanuit Kenwerk was adviseur Nelleke Kikkert projectleider. Zij is onderwijskundige en vertelt: 'Wij brachten de bezoekers in contact met de Nederlandse sociale partners, bezochten scholen en leerbedrijven. Ook verzorgden we workshops en presentaties over de Nederlandse methoden en procedures. Met name tijdens het tweede - meer inhoudelijk georiënteerde - studiebezoek analyseerden en bediscussieerden we de Nederlandse kwalificatiestructuur. Het werken met kwalificatiedossiers en beroepscompetentieprofielen kwam aan de orde, maar ook zaken als de werkwijze van de onderwijsinspectie, de rol van de kenniscentra, ons internationale beleid en het proces van het erkennen van leerbedrijven'. 

'Bevorderen arbeidsmobiliteit en kennisbehoud binnen Europa'
Indira von Oven trad vanuit Colo op als projectleider van het totaalprogramma. Zij is beleidsmedewerker bij de afdeling Internationale Diplomawaardering (IDW) bij Colo. Deze afdeling is medeverantwoordelijk voor de internationale betrekkingen van Colo en onderhoudt al geruime tijd contacten met de Turkse autoriteiten op het gebied van onderwijs. Von Oven licht toe: 'Met onze internationale betrokkenheid vanuit IDW draagt Colo bij aan het bevorderen van de arbeidsmobiliteit en het kennisbehoud binnen Europa.'

' Kenwerk: bijzonder inzicht in de praktijk van de horecasector'
De werkwijze van Kenwerk typeert Von Oven als 'goed passend, deskundig en professioneel'. Zij illustreert: 'De Turkse bezoekers ervoeren de sectorinhoudelijke invulling door Kenwerk als zeer bijzonder. De dagelijkse praktijk in de Nederlandse bedrijven, contacten met ondernemers en leermeesters, het enthousiasmeerde hen enorm. Zelf vond ik het ook interessant om in de praktijk te zien hoe kenniscentra als Kenwerk en Aequor vormgeven aan de sectorale invulling van het landelijke beleid.'

Tijdens de studiebezoeken bezochten de Turkse gasten het Ministerie van OCW en Kenwerk en Aequor. Samen met ROC's en leerbedrijven organiseerden de kenniscentra ondermeer bijeenkomsten in Leerhotel Het Klooster (onderwijslocatie voor de opleidingen Horeca, Toerisme en Recreatie van ROC ASA in Amersfoort), het Kurhaus Hotel in Scheveningen en in het Haagse Madurodam.

'Informeel en ongestructureerd systeem maar veel motivatie om te innoveren'
Nelleke Kikkert vond de interactie met de Turkse bezoekers inspirerend. 'De reacties hebben mij een andere kijk gegeven op het Nederlandse werkveld en onze systematiek. De kwalificatiestructuur en de samenwerking binnen de sectoren zoals we die hier gerealiseerd hebben zijn enorm waardevol.' Nelleke verhaalt: 'Uniek vond ik dat alle verschillende partijen tijdens hun bezoek aan Nederland voor het eerst daadwerkelijk met elkaar in gesprek kwamen over kwaliteitsnormen en kwalificatiestandaarden binnen het Turkse systeem. Ze bediscussieerden hun eigen inzichten naar aanleiding van de Nederlandse situatie die wij presenteerden. Met die inzichten verrasten ze zichzelf, ze enthousiasmeerden elkaar enorm. Een goede basis voor toekomstige onderlinge samenwerking!'

'Ambitie om onze best practice te implementeren in Turkije'
Na de beide studiebezoeken en een eindconferentie in Ankara vonden evaluaties plaats. Daarover vertelt Indira von Oven: 'In Turkije is geen tussenlaag - zoals onze kenniscentra - aanwezig. De samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is er niet geformaliseerd. Het erkennen van leerbedrijven kennen ze daar bijvoorbeeld niet. Voorafgaand aan het studiebezoek hadden de sociale partners hun bedenkingen over het nut en de noodzaak van samenwerking. Hun aanvankelijke terughoudendheid sloeg gaandeweg om naar een sterk ambassadeurschap voor samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven met een regisserende tussenlaag zoals de kenniscentra. Een dankbaar resultaat!'  

Projectleider mevrouw Merve İlkkutlu van de VQA vat de ervaringen van de Turkse delegatie als volgt voor ons samen:

'VQA, COLO and Centers of Expertise (CoEs-Kenwerk and Aequor) have successfully cooperated during the project 'Introducing the Structure and Experiences of COLO and Its Members to VQA'. Within the scope of the project, benefiting from the experiences of COLO and CoEs on occupational profiles, qualifications files, testing and certification has been the core issue. During the vis-a-vis workshops, the strong and weak aspects of both countries have been defined. Since the VQA is a newly-established institution, the project had been a good start for learning lessons from Dutch  experience and establishing network between institutions for further cooperation. Therefore, VQA strongly believes that the cooperation with COLO and CoEs started within this project will increasingly improve in the future. '

'Ambitie en snelheid mag niet ten koste gaan van duurzaamheid en kwaliteit'
Over het resultaat van het project voor de Nederlandse participanten zijn Nelleke Kikkert en Indira von Oven het eens: de Turkse gedrevenheid was zeer inspirerend, de vergelijking van systemen waardevol. Von Oven merkt op: 'De EU-toetreding is voor de VQA niet het primaire doel, zij zijn echt gericht op het inhoudelijke profijt van internationale samenwerking. Ze willen in Turkije kwalificatiestructuren opzetten met grote snelheid door kennisinjecties, ondermeer via onze best practice. Daarmee kunnen ze problemen snel leren herkennen en oplossen. Ze zijn ambitieus, streven naar snelheid. Duurzaamheid, kwaliteit en herkenbaarheid voor de hele sector kunnen daardoor onder druk komen te staan. Dat aandachtspunt werd kritisch bediscussieerd tijdens de eindconferentie in Turkije.'

'Arbeidsmarktonderzoek in de kinderschoenen'
De beide projectleiders merken op dat er weinig onderzoek naar de Turkse arbeidsmarkt beschikbaar is. De werkwijze zoals die nu bestaat is te typeren als ad hoc, vraaggericht en informeel. Dat maakt het lastig om in te springen op de vraag uit de arbeidsmarkt op langere termijn. De Turkse bezoekers hebben de ambitie om deze aandachtspunten op korte termijn aan te pakken en te professionaliseren. Naar de ervaring van de Nederlandse projectleiders zijn de VQA afgevaardigden voldoende ambitieus en capabel om de systematiek in Turkije te professionaliseren. Toekomstige samenwerking met Turkije lijkt daarom zondermeer zinvol. 

Een eerste samenwerkingsresultaat is overigens al te melden. Een van de delegatieleden van de Bosporus University is uitgenodigd door Stenden University als gastlector. Ook overwegen Stenden University en Bosporus University in de toekomst studenten uit te wisselen. Oriënterende bezoeken om dat te realiseren zijn al gepland.

'Zinvolle toekomstige samenwerking, ook voor de Nederlandse betrokkenen.'

Interesse?
Wilt u meer weten over de maatwerkdiensten van Kenwerk voor uw bedrijf of instelling? Zoekt u een partner voor uw internationale initiatieven? Ben Kenwerk denken wij graag met u mee. Neem daarvoor vrijblijvend contact op met uw Kenwerk-adviseur.

Wie is wie?

Colo
Colo is de vereniging van 17 samenwerkende kenniscentra.Voor meer dan 40 branches verenigen zij bedrijfsleven, arbeidsmarkt en beroepsonderwijs. Kenniscentra werken landelijk en regionaal als strategische partners voor ministeries, gemeenten, sociale partners en beroepsonderwijs. De afdeling IDW is medeverantwoordelijk voor internationale betrekkingen rondom beroepsonderwijs. Zij helpen bijvoorbeeld buitenlandse diplomahouders aan een Nederlandse mbo-diplomawaardering. 

Colo is ondermeer verantwoordelijk voor het NRP (Nationaal Reference Point Nederland) en is betrokken bij het EQF (het EU-brede 'European Qualification Framework')  

• Het Nationaal Reference Point Nederland (NRP) <> is bij de afdeling IDW van Colo ondergebracht in opdracht van het ministerie van OCW. Het NRP is het contactpunt voor iedereen die informatie zoekt over het Nederlandse en buitenlandse mbo-onderwijs. Elke lidstaat van de EU heeft zo'n NRP, waar gewerkt wordt aan het vergroten van de transparantie van nationale kwalificaties. Zo wordt ondermeer de arbeids- en studiemobiliteit binnen de Europese Unie bevorderd. 
• Het EQF is het EU-brede 'European Qualification Framework'. Het EQF is in 2008 door het Europese Parlement en de Raad aangenomen en dient als een internationale referentietool om kwalificatieniveaus vanuit verschillende nationale kwalificatiesystemen te vergelijken, ondermeer voor het middelbaar beroepsonderwijs. EU-landen worden gestimuleerd voor 2011 hun nationale kwalificatiesystemen te toetsen aan dit framework. Colo en de kenniscentra dragen bij aan de implementatie van het EQF in Nederland.

Ministerie van Economische Zaken - EVD
Het in deze case study beschreven programma is gefinancierd door de EVD en maakte deel uit van het G2Gshort.nl programma van het Ministerie van Economische Zaken. De EVD faciliteert en stimuleert internationale activiteiten van bedrijven, overheden en instellingen. De EVD is dé uitvoeringsorganisatie voor de rijksoverheid op het gebied van internationaal ondernemen en internationale samenwerking. De EVD doet er alles aan om initiatieven in internationaal ondernemen en samenwerken te stimuleren, en een positief beeld van Nederland in het buitenland neer te zetten. Naast expertise in internationaal zakendoen, biedt de EVD projectmatige ondersteuning in werkterreinen als ontwikkelingssamenwerking, onderwijs, landbouw, institutionele opbouw, milieu en gezondheidszorg in het buitenland. Daarbij maakt zij gebruik van een wereldwijd netwerk van ambassades en consulaten-generaal, Netherlands Business Support Offices, bedrijven, brancheorganisaties, handelsbevorderende organisaties, overheden en kennisinstellingen

Aequor
Aequor, kennis- en communicatiecentrum voedsel en leefomgeving, stemt opleidingen in het beroepsonderwijs af op de arbeidsmarkt in de groene sectoren en de voedingsindustrie.